اضطراب؛ همنشین بزرگسالی
می گفت اضطراب حاصل دوپاره شدن روان آدمی است. حاصلِ تعارضی درونی میان بخش های مختلف روان، حاصل نوعی کشاکش، نوعی مقابله و نوعی ناهماهنگی. مثلاً اضطراب مرگ حاصل ِ تعارض ِ میان میل به جاودانگی و آگاهی به میرا بودن است. اضطراب ِ زوال و پیری هم همینطور. خلاصه اینکه در اضطراب، چه اضطراب نرمال ( حتی پاتولوژیک) و چه اضطراب وجودی، همیشه پای نیرویی برخاسته از نوعی تعارض در میان است که بی هوا به تو هجوم می آورد و بی هوا احوال و لحظه هایت را در بر می گیرد. می گفت اضطراب بر خلاف ِ ترس، در حضور ِ ابژه ای خاص اتفاق نمی افتد و برای پرهیز از آن نمی توان از ابژه ای خاص یا مواجه ای خاص دوری کرد. اضطراب، می آید و بی سلاحت می کند.
می گفت برای رهایی از اضطراب باید آن را پذیرفت. می گفت باید علاوه بر خودِ اضطراب یک سری چیزهای دیگر را هم قبول کرد؛ یک سری کاستی های ناگزیر، یک سری نقص ها، یک سری ناکامی ها و خلاصه یک سری کمبودها و شکست ها. تعبیر بامزّه ای به کار می برد. از روانشناس معروفی نقل می کرد که آدمی شباهت زیادی به خیار دارد، 90 درصدِ آدمی همانند خیار، از آب است، با این تفاوت که ده درصد باقیمانده آدمی اضطراب است. آدمی موجودی است 90 درصد آب و ده درصد اضطراب. می گفت باید نفس وجود اضطراب و در هم تنیدگی آن با زندگی روزمره انسان را پذیرفت.
می گفت خیلی از اضطراب های ما از باورهای غلط ما ناشی می شوند و برای کم کردن اضطراب باید بعضی باورها را کنار گذاشت و بعضی را تغییر داد: جهان یکسره جای خوشی نیست، آدمیان یکسره قابل اعتماد یا غیرقابل اعتماد نیستند، تلاش های آدمی یکسره وافی به مقصود و منتج به نتیجه نیست، شکست به معنای تباهی نیست، نقص مساوی با درماندگی نیست و الی آخر. می گفت یکیش همین باور به اینکه تا چیزی از دست می رود یا کاری به نتیجه نمی رسد فکر می کنی عالم تمام شده است. تا به حال چند بار شکست خورده ای؟ همه آن دفعات به ته خط رسیده بودی؟ می گفت نه فقط اضطرب ما آدمیان که ترس و غم و خشم و شادی ما آدم ها هم در گرو باورهای ماست. تا ما نگذاریم و تا قلّاب روانمان به چیزی گیر نکند، آن چیز مایه آزار و دردسرمان نخواهد بود.
می گفت اضطراب وجودی را با شیرجه زدن در زندگی روزمره می توان تسکین داد. زوال و مرگ را علاجی نیست، باید تسکینی جست و تسکین آن چیزی نیست جز نوعی فراموشی یا غفلتِ سالم. می گفت سالم به این معنی که می توان با روانگردان و مواد مخدر و این جور چیزها هم غفلتی پیدا کرد اما باید به دنبال غفلتی بود که خود سوژه را از میان نبرد. حرفش این بود که درگیر شدن در فعالیت های لذّت بخش، همنشینی با آدم های عزیز و دلنشین و خلاصه دل دادن به هر آنچه جایی در دلت دارد، تسکینی است بر اضطراب وجودی و مجالی است برای فراموشی.
حرف هایش خیلی به دلم نشست. هرچند گهگاه ایرادی به ذهنم می رسید و ان قلتی می کردم اما خوب تأمل کرده بود و پاسخ های خوبی می داد. به تعبیر خودش پیش از هر چیز با اضطراب خودش نشسته بود. گفتگوی ما به جا و به موقع هم بود. این روزها بیش از پیش به اضطراب، معنای آن و منشأ آن فکر می کنم و نمی دانم چرا حس می کنم بزرگسالی یعنی مواجهه روزافزون با اضطراب؛ گاهی این اضطراب جای خودش را به افسردگی می دهد و در سیمای افسردگی بروز پیدا می کند و گاهی هم چنان که هست سر بر می آورد و بی تابت می کند. هر چه هست لااقل بخشی از بزرگسالی دست و پنجه نرم کردن با اضطراب است. بختیار آنکه بتواند اضطرابش را بپذیرد و با آن بنشیند.
سلام. من محمود مقدسی هستم.